Groeneveld in Tilligte

Erve Groeneveld

In het “Historisch boerderij-onderzoek in het richterambt Ootmarsum” van de Vereniging Oudheidkamer te Enschede en geschreven door Henk Woolderink wordt onder nr. 715 ook “Erve Groeneveld” beschreven.

Het erf Groeneveld blijkt al te hebben bestaan in 1475, want het komt voor in het “Schattingsregister van Twente van 1475”. De schatting is een buitengewone belasting die door David van Bougondië, bisschop van Utrecht en landsheer van Twente, werd geheven als hij in bijzondere omstandigheden geld nodig had. De hoofdregel was dat ieder volgewaard erve 2 schilt ofwel 3 gouden rijnse guldens moest betalen en iedere kathe 1 schilt. Het erf Groeneveld komt erin voor als “Gronevelt, is gewart kathe, 1 s, sal men penden, d”. Het erf Groeneveld moest dus 1 schilt bijdragen aan de geldbehoeftige bisschop.

In de verpondingsregisters van 1601 en 1602 wordt de erve opnieuw genoemd. De Tachtigjarige oorlog heeft zijn sporen in Twente achtergelaten. In de richterambten Ootmarsum en Oldenzaal zijn veel boerderijen verlaten en liggen woest. De soldaten van koning Philips II worden genoemd als daders. Ze hebben het platteland afgestroopt naar hout, voedsel en roofgoed en hebben zo bijgedragen aan de verwoestingen. In 1601 proberen de Staten van Overijssel de belastingheffing via de verponding (grondbelasting) weer op te starten en moesten de boeren en bewoners van dorpen en steden opgave doen van hun landerijen. Voor iedere 2 mudden land moet 1 daalder (30 stuivers) betaald worden en voor 1 mud 15 stuivers. Het erf Groeneveld staat in 1601 vermeld als “Gronefeldt, 3 mudde geseiedes, 1 dachmall hoies, gifft ten pacht 2 mud rogggen, 1 mudde haveren, 1 mudde gersten, gehoret den cumptuer. 1–15–0.” En in 1602 als “Gronefeldt, 3 mudde seylanndt, 1 dachwerch hoilandts.

In het vuurstedenregister van 1675 woont er een Lambert Groenevelt. Rond 1800 wordt er gesproken over Grönveld en Greuneveld.

In 1832 staat de erve Groeneveld vermeld in het kadaster van de gemeente Denekamp als sectie D, nummer 165. Dit is weergegeven op het onderstaande kaartdetail.

Detail van de kaart van het kadaster uit 1832: Denekamp sectie D    (eigendom Jannes Groeneveld omkaderd)

Nummer 165 is het grijze vlakje met de drie (rode) gebouwen in het midden van de afbeelding. Het ligt in de plaats De Ottershagen in Oude Ootmarsum. Het gaat om een huis en erf en is eigendom van Jannes Groeneveld, landbouwer uit Tilligte. Feitelijk bezat hij ook de omliggende percelen (het gedeelte binnen de rode omlijning; donkergroen = bos, geel = hooiland, beige = bouwland, blauw = water). Jannes Groeneveld bezat ook nog een stukje hooiland in Den Vodden Hoek in Oude Ootmarsum aan de Enkterbeek; sectie D, nummer 306 (ca. 1 km ten zuiden van de boerderij).

Het is vooralsnog niet gelukt deze Jannes Groeneveld in de genealogische database op deze website aan te wijzen.

In 1851 wordt Albertus Groeneveld (ook: Greuneveld) er geboren als zoon van Frederikus Groeneveld en Euphemia Rippert. Het adres is dan Tilligte 50. Zij behoren tot stam Ov04 (voor een uitleg van deze stamcode, zie de stammen Groeneveld). De huidige bewoners behoren tot hun nageslacht. Zij kunnen zich herinneren dat halverwege de vorige eeuw in de rondgebogen niendeur stond vermeld: “Anno den 6 den april 1663 H. F. ten Grönveld en Triene ziene huusvrouw“. (Een niendeur is een brede dubbele deur, waarvan de middenstijl verwijderd kan worden om grote wagens door te laten.) Wie deze H. F. en Triene waren, is nog niet achterhaald.

De oude boerderij is in de tweede helft van de vorige eeuw afgebroken en vervangen door een nieuw woonhuis. Anno 2017 is dit de Ottershagenweg nr. 18 in Tilligte. Hier heeft de familie Groeneveld nu een gemengde veehouderij. Het is een familiebedrijf dat sinds 1668 op deze locatie is gevestigd.

Boerderij Groeneveld aan de Ottershagenweg 18 in Tilligte.

Er is sprake van een gemengd bedrijf met als hoofdtak de melkrundveehouderij en als tweede tak de zeugenhouderij. De werkzaamheden op het bedrijf worden uitgevoerd door de Maatschap Groeneveld, bestaande uit de maten René en Paul Groeneveld, twee van de zes kinderen van Gerardus Albertus (Gerard) Groeneveld en Stientje Ribberink.

Naast de gebouwen voor het houden van dieren heeft de familie Groeneveld circa 46 ha grond in gebruik, waarvan circa 20 ha in eigendom is. De gronden worden gebruikt als grasland (ruwvoederwinning en beweiding) of akkerland (maïsteelt).

 

Oal Greunveld

Grenzend aan de erve Groeneveld ligt een boerderij met de naam Oal Greunveld. Deze wordt ook aangeduid met Oal Greuneveld, Olde Groeneveld en Oude Groeneveld. Hij ligt net om de hoek aan de Vollenhoekweg (nr. 19).

Zeer waarschijnlijk heeft Geert Olde Groenevelt (geb. ca. 1708) hier gewoond met zijn vrouw Geertjen. In het RK doopboek van Ootmarsum komt hij voor als vader met de naam Olde Groenevelt in de jaren 1738 t/m 1745 met de vermelding “ex Tilligte”.

Een van zijn dochters, Johanna (geb. 1741), trouwt in 1767 met Joannes Groeneveld (stam OV06; voor uitleg daarover, zie de stammen Groeneveld). Mogelijk komt Joannes van de naastgelegen boerderij erve Groeneveld.

Vervolgens trouwt een van hun dochters, opnieuw een Johanna (geb. 1779) in 1812 met Egbert Scholten.  Na het overlijden van Johanna in 1827 hertrouwt Egbert in 1832 met Gesina Veldscholten en uit dat huwelijk wordt in 1833 nog een dochter geboren. Weer een Johanna. Zij wordt geboren op Oal Greunveld, dus kennelijk hebben we hiermee de opvolgingslijn op Oal Greunveld te pakken.

Bij de kadastrale inventarisatie van 1832 wordt deze boerderij aangeduid met Denekamp, Sectie D, perceelnummer 158. Het gaat om een huis en erf in de Ottershagen. Egbert Scholten, landbouwer te Tilligte is dan de eigenaar.

Detail van de kaart van het kadaster uit 1832: Denekamp sectie D    (eigendom Egbert Scholten omkaderd)

Net als zijn buurman, Jannes Groeneveld, had Egbert Scholten ook een stukje land zo’n kilometer naar het zuiden in de bocht van de Enkterbeek.

In 1849 trouwt Johanna Scholten met Bernardus Borggreve. Zij en hun (klein-)kinderen blijven op Oal Greunveld wonen. Hun kleindochter Johanna Maria Borggreve stond bekend als Oal Greunvelds Hanna.

De boerderij blijft in de familie, maar zeker niet in rechte lijn. Nu heeft Harrie Kuipers er een varkenshouderij.

 

Opmerkingen

  • Men noemde zich in dit deel van Overijssel (vóór 1811) meestal naar de boerderij waar men woonde. Wanneer bv. Arend Brandeweer in 1705 trouwt met Grete Wigbels, zijnde de weduwe van Evert Koehorst, gaat Arend wonen en werken op de boerderij Koehorst van haar ex-man. Vervolgens noemt hij zich (en hun kinderen) ook Koehorst. De naam Brandeweer komt in hun nageslacht niet meer voor.
  • Er zijn in Oost-Overijssel veel stammen (en stammetjes) Groeneveld en Oude Groeneveld, met heel veel spellingvarianten, waarvan “Uijt ’t Olde Groeneveld” misschien wel de mooiste is. Veel van die stammetjes konden nog niet via geboorte of huwelijk aan personen in de database worden gekoppeld, dus zijn daarin nog niet opgenomen.
  • De stamvader van stam OV04 is Albert Teutmeijer, die zich Groeneveld is gaan noemen. Het is speculatief, maar het zou goed kunnen zijn dat deze vernoeming de hier beschreven erve Groeneveld betrof. Zijn kleinzoon, de eerder genoemde Albertus Groeneveld, wordt daar immers in 1851 geboren. Gezien zijn eerste en tweede vrouw Groeneveld heetten, zou het kunnen zijn dat hij op de ouderlijke boerderij van een van hen (of mogelijk beide als zij zussen waren) is gaan wonen en werken. Als dat zo is, dan is stam Ov04 feitelijk dezelfde is als stam Ov06, waartoe zijn echtgenote Euphemia Groeneveld behoorde. Wie de ouders van zijn eerste vrouw, Dina Groeneveld, waren is nog onbekend. Ook via de (groot-)ouders van Euphemia zijn de destijds in de niendeur van erve Groeneveld vermeldde H. F. ten Grönveld en diens vrouw Triene nog niet achterhaald.
  • In deze omgeving wordt veel met bijnamen gewerkt. In relatie tot de naam Groeneveld komen onder meer Booms Jans (zoon Jan van vader Boom?) en Bennaads-zien-Hannes (zoon Hannes van vader Bernhard?) langs. Hoe dit werkt, is voor een buitenstaander niet echt te volgen.
  • Ook op de boerderij Oal Kienhoesboer aan de Hunenborgseweg in Tilligte wonen al een kleine eeuw afstammelingen van de Groeneveld-stam Ov04. Sinds eind vorige eeuw woont er ook een Groeneveld op boerderij Kienhoes, ook aan de Hunenborgseweg.